źródło, element i motyw obecny w wielu wierzeniach i mitach. Uchodzi często za pochodzące z głębi ziemi, centrum świata, czyli z miejsca, w którym sacrum styka się z profanum. Znane są ź. wody o specyficznych właściwościach: leczn., narkotycznych itp. Według Pauzaniasza, woda ze świętego ź. Kassotis w Delfach wprowadzała świadomość Pytii w odmienny stan i umożliwiała przepowiadanie przyszłości (później odrzucono tę teorię, wskazując, że wodę z Kastalii wykorzystywano tylko do kąpieli oczyszczających). Według Owidiusza (Metamorfozy XV 321-327), woda ze ź. Salmacis w Azji Mniejszej wpędza w szaleństwo albo głęboki letarg, a woda ze zdroju bijącego w pobliżu m. Klitor w Arkadii ma właściwości lecznicze. W świętym ź. bijącym przy wyroczni Apollina Tyrkseusza (obok Kyaneaj w Lykii), można było ujrzeć zarówno przeszłość, jak i przyszłość. Święte ź. pełniło również ważną rolę w wyroczni Apollina w Didymie k. Miletu. Według Jamblicha (O misteriach Egipcjan 3,11) jego woda miała właściwości narkotyczne. W święto Dionizosa w Teos tryskało ź. wina. W pobliżu ź. Grecy budowali sanktuaria. Wodę ze skały wydobyli magiczną laską bogini Rea, a także Mojżesz. Ź. uznawano też za epifanie bóstwa. Personifikacje energii sacrum wody źródlanej to boginie: gr. nimfy, słow. rusałki, indyjscy nagowie. W ź. bądź obok nich składano ofiary, praktykowano ryty magiczne i wróżono. Wierzono, że woda źródlana leczy z trądu i chorób skóry. Ź. skalane przez ludzi albo nawiedzane przez demony tracą niezwykłe właściwości. W Indiach wierzy się, że zamieszkujące ź. bóstwa wężowe (nagowie), niepokojone np. przez zanieczyszczenia, zsyłają na ludzi choroby. Ź. młodości, będące w niektórych mitach centrum świata (omphalos), zalicza się do tego samego kompleksu idei co Drzewo Życia, złote jabłka (jabłoń) czy ziele nieśmiertelności. Pierwotni Semici, zamieszkujący Pustynię Arabską, czcili władców ź. wody. Ź. czcili m.in. Celtowie, Prusowie, Litwini, Łotysze, Hetyci i Semici. Chorzy Galowie przywoływali boginię ź. Niskai. W wodzie źródlanej Żydzi oczyszczali naczynia zakupione od gojów. Ź., palma i celi mnisia to toposy, wokół których koncentrowało się życie eremitów egipskich. Podróżnicy z Żeglugi św. Brendana Opata (X w.) napotkali ź. usypiającej wody. Wytryśnięcie ź. miało być dla współczesnych Mahometowi dowodem na to, że jest on prorokiem (Koran 17,90-91). Żółte Źródła (chiń. huangquan, jap. yominokuni) pełniły w Chinach i Japonii rolę czyśćca. Nad ź. w Chinach ustawiano posągi bogów, a w Japonii drewniane skrzynki. W japońskiej Kojiki (35, 145-153) wspominany jest duch ziemi, zw. Wabiącym do Źródła, który przyjął postać człowieka z ogonem.
Spis tresci strony internetowej: