znak krzyża, chrześc. forma błogosławieństwa; symbolizuje odkupienie (Kol 1,20), jest znakiem wiary (1 Kor 1,17), wezwaniem chrześcijan do naśladowania Jezusa cierpiącego i umierającego (Mt 10,38; Ga 2,19) oraz przypomnieniem, że poprzez cierpienie na krzyżu Jezus złączył się z cierpieniem każdego człowieka. W liturgii wyróżnia się wielki i mały z.k.: 1) mały z.k. (wielokrotne żegnanie się małym krzyżem) był stosowany już w pierwotnym chrześcijaństwie jako symbol odkupienia; wzmiankowany po raz pierwszy w gnostyckich Aktach Piotra z poł. II w. jako znak liturgiczny towarzyszący udzielaniu Eucharystii; wg Tertuliana z.k. pochodzi z tradycji apostolskiej, powinien rozpoczynać i kończyć każdą czynność chrześcijanina; z czasem z.k. przybrał charakter zewn. wyznania wiary; do liturgii wprowadzony na stałe w IV w.; współcześnie stosowany przed czytaniem Ewangelii w formie 3 krzyżyków znaczonych kciukiem na czole, ustach i piersi; 2) wielki z.k. (znaczony płaską dłonią najpierw od czoła do piersi, a potem od jednego ramienia do drugiego) wszedł do liturgii dość późno, bo choć został odnotowany już w VI w., kolejne wzmianki o jego zastosowaniu pochodzą dopiero z XI w.; używany na początku i na zakończenie czynności liturgicznych, przy błogosławieństwach, poświęceniach itd.; z.k. nakreślony dłonią umoczoną w wodzie święconej z równoczesnym wypowiedzeniem imion Trójcy Świętej przypomina o chrzcie.
Spis tresci strony internetowej: