zmartwychwstanie, koncepcja eschatologiczna, zgodnie z którą w dniu sądu ostatecznego zmarli zostaną wskrzeszeni przez Boga; jeden z gł. dogmatów rel. w zaratusztrianizmie, judaizmie, chrześcijaństwie i islamie. Zmartwychwstanie w Starym Testamencie. We wcześniejszych tekstach bibl. życie pośmiertne wyobrażano sobie jako egzystencję cieni w szeolu, a wspominane czasem powstanie z martwych wydaje się jedynie obrazem przywrócenia do życia narodu izraelskiego (Iz 26,19; Ez 26,19) albo ocalenia wiernego od zagrażającej mu śmierci (Ps 16,10). Obraz z. wskazuje jednak, że wyobrażano sobie, iż Bóg jest w stanie wskrzeszać zmarłych. Dopiero teksty bibl. z II w. p.n.e. wyraźnie głoszą wiarę w z. umarłych i życie przyszłe (Dn 12,2 o powszechnym z. na sąd; 2 Mch 7 o przywróceniu do życia męczenników i karze wiecznej dla oprawców; por. w I w. p.n.e. Mdr 3 o dalszym życiu męczenników). Jako źródła tej idei dopatrywano się dawniej wpływu religii perskiej (zaratusztrianizm), o wiele wcześniej głoszącej z. Wiara w z. nie pojawiła się jednak w okresie panowania perskiego nad Judeą (VI-IV w. p.n.e.), lecz sporo później. Teksty o przyszłym z. sugerują, że stanowiło ono pewnego rodzaju wniosek z wiary we wszechmoc Bożą, która z. umożliwia, i sprawiedliwość Bożą, która czyni je koniecznym, gdyż na ziemi ani męczennicy nie otrzymują należytej nagrody, ani zbrodniarze odpowiedniej kary. Wiara w z. w czasach ostatecznych nie była jednak w judaizmie staroż. ani powszechna (negowali ją saduceusze), ani jednolita, gdyż w literaturze międzytestamentalnej występują koncepcje z. powszechnego i z. samych sprawiedliwych, a obok z. o charakterze fiz. także egzystencji przemienionej lub duchowej (wpływ gr. idei nieśmiertelności duszy).
Spis tresci strony internetowej: