żertwiennik [ros.], w prawosławiu stół ofiarny, znajdujący się w pn. części prezbiterium; na ż. przygotowuje się chleb i wino do liturgii; niekiedy nazywany proskomidiarem, ponieważ przygotowanie darów ofiarnych nosi nazwę proskomidia; istniał już w pierwszych wiekach chrześcijaństwa; obecnie służy wyłącznie do przygotowania darów ofiarnych; w Konstantynopolu dary ofiarne przygotowywano początkowo w małym budynku, umieszczonym w pobliżu świątyni (skewofylakion); później ż. znajdował się przy drzwiach wejściowych do świątyń bizant.; dopiero w procesie dalszej ewolucji liturgii został przeniesiony do protesis, odrębnego pomieszczenia znajdującego się po lewej stronie ołtarza; układ prezbiterium i 2 pastoforia jest jednak typowo północnosyryjski pastoforia flankujące prezbiterium występowały w pierwszych wiekach w Syrii i w Grecji, ale nie w Konstantynopolu; końcowe stadium ewolucji to umieszczenie ż. w prezbiterium.
Spis tresci strony internetowej: