Ikonografię z., nie opisanego w Biblii bezpośrednio, formalnie zainspirowały wizerunki zmarłych powstających z grobów w dniu Sądu Ostatecznego. Artystyczne realizacje tematu, powstające w kręgu sztuki Kościoła rzym. od ok. XI w., poprzedziły symbol. przedstawienia sceny z. za pomocą ewangelicznych epizodów: Anioła strzegącego pustego grobu Chrystusa oraz Niewiast lub Apostołów u grobu. W Kościele wsch. rolę sceny z. pełniło zazwyczaj przedstawienie Zstąpienia do Otchłani. Znamienne dla okresu średniowiecza i wczesnego renesansu było wykształcenie wielu wersji obrazujących kolejne etapy wydarzenia. Chrystus, od XII w. z reguły odziany w płaszcz i dzierżący chorągiew zwycięstwa, przedstawiany był wówczas m.in. jako stojący w grobie lub na jego pokrywie (A. Altdorfer Zmartwychwstanie 1518), stawiający stopę na obrzeżu grobu (A. Mantegna, predella ołtarza kościoła San Zeno w Weronie, 1459) lub podczas jego opuszczania (Mistrz Francke, obraz ołtarzowy z 1423). Największą popularność zyskał po obu stronach Alp powstały w sztuce wł. XIV w. wizerunek Chrystusa wznoszącego się triumfalnie nad grobem, wykształcony poprzez związek scen Zmartwychwstania. i Wniebowstąpienia (A. da Firenze, fresk w Kaplicy Hiszp. kościoła Santa Maria Novella we Florencji, 1366). Twórcy późnorenes. i barok. przedstawień Z. często porzucali dotychczasowe ikonograficzne schematy, wzmagając dynamikę przedstawienia (Tintoretto Zmartwychwstanie 1579-81), ukazując Chrystusa jeszcze martwego (Rembrandt Zmartwychwstanie 1639) lub powstającego ze zmarłych (El Greco Zmartwychwstanie 1595). Grób Chrystusa, otwarty bądź zgodnie ze słowami Ewangelii nienaruszony (Mt 28,2), w sztuce Zachodu przyjmował najczęściej postać sarkofagu. Niewielka początkowo liczba strażników grobu i świadków wydarzenia uległa w XV w. powiększeniu, by w okresie wzrostu zainteresowania tematem w dobie późnego renesansu i baroku, zyskać na kompozycyjnym znaczeniu (P. Coecke van Aelst Ołtarz Zmartwychwstania 1540). Wymowa sceny Z. i zawarta w niej obietnica życia wiecznego czyniła z niej ulubiony temat sztuki sepulkralnej (np. epitafiów) XV i XVI w. oraz temat najchętniej stosowany w zwieńczeniach ołtarzy, także ewangelickich.
Spis tresci strony internetowej: